4 ساعت به غروب مانده ، وارد « گچه‌سر » شديم . چادر را [ در ] جاى هميشه كه اين‌جا مىآمديم ، زده‌اند ؛ و بسيار باصفاست . پنج‌شنبه ، بيست و نهم [ شعبان 1292 ه . ق . ] در « گچه‌سر » اتراق كرديم . « حبيب اللّه خان ساعد الدوله » ، « ولى خان » ، تفنگدار « خواجه‌وند » ، كه از « كجور » رسيده بودند ، به حضور آمدند و باز مرخص شده ، رفتند به « كجور » ، كه تداركات ورود را معيّن كنند . ديروز ، قوش شكارى « امير آخور » و « آقاوجيه » را « قراقوش » « 1 » گرفته [ و ] خورده است . اين‌جا مىگفتند « محمد قلى بيك بلوك باشى » در « زانوس » فوت شده است . و شرح حال « محمد قلى بيك » از اين قرار است : « اين شخص بسيار معمر بود و قريب [ به ] 103 سال عمر داشت . در زمان سلطنت « آقا محمد شاه مرحوم » ، در جنگ‌هاى « تفليس » و « داغستان » ، « 2 » همراه اردو بوده است ؛ و الى اين زمان كه فوت شد ، با كمال بنيه و شعور بود . تند راه مىرفت و به قاعده تكلّم مىكرد و تمام قوايش به جا بود ، و عجب اين است كه يك دندان او [ هم ] نيفتاده بود . جمعه ، سلخ « 3 » شعبان [ 1292 ه . ق . ] بايد به « دونا » رفت . صبح كه سوار شديم ، « علاء الدّوله » امروز ديده شد . اگرچه از اوّل سفر در ركاب بود ، ليكن به واسطهء درد دندان ، كه منجر به كشيدن دندان شد ، به حضور نيامده [ بود ] . امروز كه احوالش بهتر شده ، آمده بود . « 4 » « علاء الدوله » عرض كرد : « ميرزا داود خان » و « ميرزا عيسى » - وزير سابق طهران - آمده‌اند . آنها هم به حضور آمدند . از گردنهء « كندوان » گذشتيم . از راه ساخته رفتم به سر گردنهء « سياه بيشه » ، به نهار

--> ( 1 ) . واژه‌اى تركى كه به نوعى از باز شكارى اطلاق مىشود . ( 2 ) . جمهورى خودمختار داغستان ( Daghestan ) ، در شمال « قفقاز » ، از مناطق استپى و مسلمان‌نشين روسيه است كه 5300 كيلومتر مربع مساحت و در سال 1997 م . 21210000 نفر جمعيت داشته و پاىتخت آن بندر زيباى ماخاچكالا ( Makhachkala ) نام دارد . تمدن قديمى يهودى خزران در اين منطقه واقع شده بود . ( 3 ) . منظور : 30 ، سىام ، آخر . ( 4 ) . « يك شنبه ، 25 [ شعبان ] . . . به خيال منزل علاء الدوله ، كه دندان درد دارد ، از منزل حركت كردم . . . حكيم طلوزان مىگفت دندان علاء الدوله [ را ] كشيده است . » ( روزنامه اعتماد السلطنه ، 23 )